Oodi wordt internationaal geroemd. Maar hoe is dit indrukwekkende project eigenlijk ontstaan?

Sanna: Alles begon in 2012, toen we aan de inwoners van Helsinki vroegen wat zij graag in de nieuwe centrale bibliotheek wilden. Eén van de populairste voorstellen? Een plek om te maken, te creëren, een makerspace dus. In 2013 zijn we gestart met een klein budget en een testmakerspace in een kleine bibliotheek in het centrum van Helsinki. Met onder andere een 3D-printer, naaimachine en vinylsnijder testten we welke diensten aansloegen. Later zijn we dit gaan uitbreiden in Oodi zelf.

Ondertussen is Oodi uitgegroeid tot een van de grootste makerspaces in het land. Is dit concept nu normaal geworden in Finse bibliotheken?

Sampo: In de grotere steden zeker. Kleine makerspaces in bibliotheken zijn intussen vrij normaal – denk aan een naaimachine of vinylsnijder – maar Oodi blijft het grootste en meest geavanceerde voorbeeld.

En hoe werkt het in de praktijk voor bezoekers? Moet je voorkennis hebben?

Sanna: Nee, zeker niet. Iedereen is welkom. Je maakt online een reservering via het systeem Varaamo, en ter plaatse helpen we je verder. We hebben handleidingen voor alle machines, en bibliotheekmedewerkers – geen vrijwilligers – staan klaar om ondersteuning te bieden. Alleen op maandag zijn we gesloten voor onderhoud.

Ontstaat er een soort community, of blijft het bij losse bezoekers?

Sanna: Dat verschilt. Voor textiel en handwerk ontstaan er echt groepjes die elkaar helpen. Maar voor andere machines, zoals de lasercutter, zijn er zoveel gebruikers dat mensen elkaar minder vaak tegenkomen. Bovendien mag je maar één actieve reservatie per machine tegelijk hebben – anders is het systeem niet werkbaar.

Worden er ook workshops georganiseerd?

Sampo: Zeker. Minstens één keer per maand organiseren we een laagdrempelig evenement rond één machine. Daarnaast geven we beginnersworkshops, zoals hoe je een naaimachine gebruikt. Andere cursussen worden in samenwerking met partners gegeven, zoals kunstacademies.

In België horen we vaak: makerspaces zijn hobby, geen prioriteit. Wordt het bij jullie serieus genomen?

Sanna: Absoluut. Mensen die Oodi bezoeken zijn steevast onder de indruk. Het zijn vaak net de mensen die nog nooit binnen zijn geweest die kritiek hebben. Maar zodra je op onze tweede verdieping komt, zie je mensen blij, geconcentreerd en creatief bezig. Het is krachtig. Onze filosofie is: we helpen je om zelf iets te maken – niet om je een perfect resultaat te garanderen.

Zie je een blijvende impact op de bezoekers?

Sampo: Elke dag. Mensen vertrekken gelukkig, trots op wat ze zelf gemaakt hebben. Dat moment waarop ze ineens begrijpen hoe iets werkt – dat is het mooiste deel van mijn job.

En hoe is dit allemaal gefinancierd?

Sanna: Wij zijn een publieke bibliotheek, dus alles wordt betaald met belastinggeld. Dat geldt ook voor het personeel en het materiaal. Oodi is gelukkig een soort paradepaardje van Helsinki, dus we krijgen voldoende middelen. Maar kleinere bibliotheken, zelfs binnen Helsinki, hebben het moeilijker – een kapotte 3D-printer kunnen zij vaak niet vervangen.

Dus zelfs in Finland is Oodi een uitzondering?

Sampo: Ja, helaas wel. Politici tonen Oodi graag aan buitenlandse gasten, maar zeggen zelden: “We willen dit in elke stad.” Er is nog veel werk aan de winkel.

Bereiken jullie álle inwoners van Helsinki?

Sanna: We bereiken veel verschillende groepen – van studenten tot nieuwkomers. Maar veel mensen kennen vooral de derde verdieping, met boeken, zicht op de stad en de cafetaria. Onze makerspace op verdieping twee is minder zichtbaar, en dat is een uitdaging.

Moet iedereen een maker worden?

Sanna: Iedereen zou het minstens moeten proberen. Het gaat er niet om dat je meteen een expert bent. Het gaat erom dat je ontdekt wat jou vreugde of zingeving geeft. En daar helpen makerspaces enorm bij.

Zijn jullie zelf makers?

Sampo: Ik wel, al gebruik ik de machines tegenwoordig vooral om cadeaus te maken. En ik wil nog meer leren over elektronica.

Sanna: Mijn master is in beeldende kunst, dus het creatieve zit in mijn achtergrond. Tijd vinden is lastig, maar ik blijf zeker maker in hart en nieren.

Foto's: Oodi Helsinki