In het hart van Limburg, tussen studenten, ondernemers en hobbyisten, bevindt zich Makerspace Hasselt: een plek waar technologie, creativiteit en samenwerking samenkomen. We spraken met de drijvende kracht achter deze unieke plek, die al meer dan tien jaar makers inspireert.

Hoe is Makerspace Hasselt ontstaan?

Tom: Mijn traject begon aan de Universiteit Hasselt, waar ik onderzoek deed – onder andere rond revalidatie voor MS-patiënten. Die patiënten konden vaak standaardmateriaal niet hanteren, dus ontwikkelden we hulpmiddelen op maat. Ik was altijd degene die ‘het maakte’. Dat heeft mijn interesse in het ‘maker’-verhaal aangewakkerd. Daarna werkte ik mee aan de oprichting van FabLab Genk. Toen dat project stopte, hoorde ik dat PXL en UHasselt samen een lab wilden opstarten. Ze zochten een coördinator en ik ben toen ingestapt. Intussen zijn we exact 10 jaar verder.

Wat is de missie van Makerspace Hasselt?

Tom: We willen mensen laten kennismaken met technologie, ontwerp en maken – op een laagdrempelige manier. Het gaat niet alleen om machines, maar ook om leren denken als een maker: experimenteren, fouten maken, en opnieuw proberen. Iedereen moet zich hier welkom voelen – of je nu student bent, ingenieur, kunstenaar, of gepensioneerd tapijtverkoper.

Wie komt er zoal over de vloer?

Tom: Zo’n 80% van onze bezoekers zijn studenten van UHasselt, PXL en ook sporadisch ook studenten van UCLL. Ze maken maquettes, prototypes of eindwerken. Daarnaast ontvangen we ook hobbyisten, kleine ondernemers en bedrijven die bijvoorbeeld een idee willen testen of iets willen repareren. De diversiteit is enorm. Wat ons bijzonder maakt: we zijn de enige toegankelijke makerspace in Limburg. Genk is gesloten, en richting Leuven of Antwerpen is het ver.

Hoe werkt het concreet voor gebruikers?

Tom: In principe is het 'first come, first served'. Iedereen mag binnenstappen en wie eerst komt, krijgt eerst hulp – ongeacht of je student bent of hobbyist. Natuurlijk houden we rekening met studenten in deadlineperiodes. Het mooie is dat er onderling veel begrip is gegroeid. Externe makers weten wanneer het druk is, en studenten respecteren ook de tijd van anderen. De community regelt zichzelf vaak op natuurlijke wijze.

Welke machines en infrastructuur bieden jullie aan?

Tom: We hebben een brede waaier aan tools. Twee lasersnijders, waaronder één met rotatie-as voor cilindrische objecten, meerdere 3D-printers (FDM en resin), een waterjetcutter, CNC-frezen, handmachines, een vacuümvormer, fotostudio, naaimachine, vinylsnijder, en zelfs machines om plastic te recycleren. We hebben ook 3D-scanners en een kleine spuitgietmachine. Alles staat in functie van prototyping en experiment. Ons principe: van alles één, zodat gebruikers maximaal kunnen ontdekken.

Kunnen mensen alles zelf bedienen?

Tom: In de meeste gevallen bedienen wij de machines. Niet uit controlezucht, maar om de levensduur te bewaken. Onze machines draaien al tien jaar – dat zegt veel. Studenten maken gemiddeld tien maquettes in hun leven en missen vaak ervaring. Wij letten op lensreiniging, materiaalinstellingen, machine-instellingen... Zaken die beginners snel over het hoofd zien. Ervaren gebruikers krijgen meer vrijheid, maar begeleiding blijft een kernwaarde.

Groeipijnen

Welke rol speelt het ‘leren falen’ hier?

Tom: Een heel belangrijke. Wij geven mensen de ruimte om te experimenteren. Als je teststuk maar een paar euro kost, durf je risico’s te nemen. En zo leer je. Falen is geen eindpunt, maar een leermoment. In onze maatschappij is falen vaak taboe, zeker in het onderwijs. Hier is het onderdeel van het proces. Ik zeg altijd: als je het al kunt, leer je niets bij. Maken is leren door proberen.

Zie je mensen echt groeien als maker?

Tom: Absoluut. Een mooi voorbeeld is Frans, een gepensioneerde tapijtverkoper van bijna 80. Hij stapte hier binnen met een vraag, leerde lasersnijden en 3D-tekenen, kocht zijn eigen software, en werkt nu zelfstandig. We zien ook studenten terugkomen na hun studies – voor trouwkaarten, eigen producten, of start-ups. Dat geeft veel voldoening. Het mooiste is wanneer iemand zegt: "Dankzij dit lab heb ik iets gerealiseerd dat ik anders nooit had durven proberen."

Welke financiële structuur zit er achter het FabLab?

Tom: UHasselt, hogeschool PXL en de associatie AUHL delen de personeelskost. De infrastructuur is gedeeld en wordt gedragen door de twee instellingen. Wat ik uitgeef aan materiaal of onderdelen, moet ik jaarlijks terugverdienen. Bezoekers betalen dus alleen voor het materiaal dat ze gebruiken. Commerciële projecten betalen iets meer – dat verschil gebruiken we voor extra filamentkleuren, updates of kleine innovaties.

Wat is volgens jou de maatschappelijke waarde van een makerspace?

Tom: Maken is een uitlaatklep, net zoals sport. Het brengt mensen tot rust, stimuleert probleemoplossend denken, en levert tastbare resultaten. Het is gezond voor het brein en goed voor het zelfvertrouwen. Je bent gefocust, niet afgeleid, en bouwt iets op. Zeker in deze digitale tijd, waarin alles vluchtig is, is dat heel waardevol.

Zien we in België een groeiende interesse in maken?

Tom: Ja, al blijft het aanbod beperkt. Vorig jaar organiseerden we onze eerste Maker Day. Met amper 50 euro reclame trokken we 1.200 bezoekers en hadden we 60 standen. Dat toont aan dat het leeft. Maar de bekendheid mag nog groeien. We hopen dat initiatieven zoals makerdays.be en maandagmaakdag.be dat proces versnellen. Onze boodschap: probeer het gewoon eens. Je hoeft niet meteen een expert te zijn.

Wat is het grootste knelpunt vandaag?

Tom: Personeel. Ik run dit lab grotendeels alleen. Iemand helpt een dag per week, maar bij piekmomenten is dat nauwelijks houdbaar. Als we meer mensen hadden, konden we nog veel meer doen – scholen begeleiden, workshops geven, experimenten opzetten. De vraag is er, het potentieel ook. Nu is het soms kiezen wie je kunt helpen, en dat wringt.

Tot slot: hoe zie jij de toekomst van maken in Vlaanderen?

Tom: We zouden makerspaces moeten behandelen zoals sportclubs of bibliotheken: als noodzakelijke publieke infrastructuur. Niet als hobbyplek voor nerds. Iedereen heeft iets te bieden – van ambacht tot digitaal. De kracht zit net in de samenwerking tussen die werelden. Ik droom van plekken waar ingenieurs, kunstenaars, vakmensen en kinderen samen werken aan oplossingen. En bovenal: waar maken geen luxe is, maar een recht. We vieren dit jaar ons 10-jarig bestaan, dit doen we op 23 november tijdens onze makerday met oa. een veiling van voorwerpen die in de makerspace gepimpt werden.