Kunnen jullie jezelf kort voorstellen en toelichten hoe de maakwerking in het Industriemuseum is ontstaan?

Suzanne: Ik ben sinds een half jaar coördinator van de maakwerking en de vrijwilligerswerking in het Industriemuseum. De maakwerking is eigenlijk heel organisch gegroeid. Bij het binnenbrengen van oude industriële machines waren er vaak vrijwilligers die ermee konden werken, en zo begon men ze niet alleen tentoon te stellen, maar ook echt te gebruiken. Doorheen de jaren is dat gegroeid naar een volwaardige programmatie met workshops en residenties.

Armina: Zelf ben ik hier zo’n veertien jaar geleden begonnen als vrijwilliger in de drukkerij. We hebben toen een grote collectie drukpersen en houten drukletters binnengehaald, en met gepensioneerde drukkers zijn we begonnen met restauratie. Sinds 2019 hebben we een volledige verdieping als volwaardige drukkerij, en dat laat ons toe om tal van workshops te geven – van letterpress tot droge naald en textieldruk, voor zowel kinderen als volwassenen.

Worden de workshops gegeven door vrijwilligers of door professionals?

Armina: Een combinatie. Er zijn vrijwilligers met een grafische of druktechnische achtergrond, maar ook professionele begeleiders. Zelf geef ik ook workshops. Enkele jaren geleden startten we ook met kunstenaarsresidenties – de eerste kunstenaar uit Engeland werkte hier tien dagen met onze lettercollectie en gaf lezingen. Dat willen we graag verder uitbouwen.

Wat voor publiek bereiken jullie met deze werking?

Suzanne: Het publiek is heel divers. Scholen komen elk jaar terug, maar ook volwassenen doen mee aan workshops zoals teamdagen of familiefeestjes. Er zijn ook mensen die via een workshop doorstromen naar een vrijwilligersrol of zelfs als lesgever aan de slag gaan. Zo hebben we een PhD’er die nu plantaardig verven doceert. We proberen die geïnteresseerden actief op te vangen en hen verder te betrekken bij het museum en de collectie. Zijn de workshops toegankelijk voor iedereen?

Suzanne: Zeker. We werken met verschillende prijstarieven, inclusief een kansentarief. Er zijn ook sociale projecten geweest, bijvoorbeeld met mensen uit volwassenonderwijs zoals Ligo, waarbij ze ondanks taalbarrières echt openbloeiden in het maakproces. Toch merken we dat we nog meer kwetsbare doelgroepen kunnen en willen bereiken. Dat is iets waar we verder aan werken. Merken jullie dat het creatieve proces ook een mentaal effect heeft?

Armina: Absoluut. Tijdens een recente activiteit waar we met het hele team tapijten tuftten, merkten we hoe mensen tot rust kwamen. “Mijn hoofd is leeg,” hoorden we vaak. Het is die combinatie van tactiliteit en focus die mensen helpt ontspannen en uit hun hoofd te komen.

Suzanne: En dat effect proberen we meer expliciet te benoemen. Workshops zijn niet alleen technisch, maar ook plezierig, verbindend en therapeutisch. Mensen komen niet alleen voor een product, maar ook voor het proces.

Falen hoort ook bij maken. Is dat iets waar jullie bewust mee omgaan?

Suzanne: Zeker. We leren mensen dat er geen ‘ctrl+z’ is in ambacht. Een fout is vaak het begin van iets nieuws. In groep voelen mensen zich sneller gesteund om door te zetten. Vooral bij ‘tinker workshops’ – waar mensen starten met restmateriaal zonder duidelijk plan – is dat erg zichtbaar. Je leert omgaan met onzekerheid, met mislukking, en je leert creatief denken. Dat is een leerdoel op zich.

Bestaat er al een community van makers binnen het museum?

Suzanne: Bij de vrijwilligers wel. In de drukkerij hebben we een vaste ploeg van zo’n twaalf mensen, veelal gepensioneerde vakmensen die wekelijks samenkomen. In de textielafdeling zijn dat er zes. Ze komen niet alleen werken, maar ook voor het sociale contact. Bij de workshopdeelnemers is dat nog minder het geval, maar daar willen we nu naartoe: een community die rond thema’s als ‘weven’ of ‘drukken’ blijft terugkomen en zich verdiept.

Wat is het verschil tussen maken in een museum en in een klassieke makerspace of fablab?

Armina: In een fablab start je vaak met een idee en kijk je welke machine je kunt gebruiken. Hier begin je vanuit een machine of techniek en laat je dat je inspireren. Bovendien werken wij met erfgoed. Dat vraagt respect, kennis en voorzichtigheid. Je werkt publiek: bezoekers kunnen je vragen stellen terwijl je bezig bent. Dat maakt het heel anders dan een privaat atelier. Suzanne: En hoewel we minder met digitale technologie werken, zien we wel de waarde van samenwerking. Een modeontwerpster kan hier een label bedrukken met een oude pers. Zo ontstaan er mooie kruisbestuivingen tussen afdelingen en technieken.

Staat het museum volledig achter die maakwerking?

Suzanne: Ja. Mijn functie als coördinator is net gecreëerd om de werking te verdiepen en verduurzamen. We willen weg van het ad hoc-programma naar thematische trajecten. Zo focussen we dit najaar op ‘weven’ en bouwen we stap voor stap een leerlijn én een community op. Het is een leerproces, maar wel een waardevolle.

Tot slot, wat maakt iemand geschikt om hier als maker aan de slag te gaan?

Armina: Je hoeft geen opleiding te hebben, maar wel liefde voor het vak, zin om te leren en respect voor het museumkader. Je moet ook openstaan voor samenwerking: je bent hier deel van een team, geen eenzame maker. Als je daarin meegaat, krijg je er ontzettend veel voor terug.