We ontmoetten Marit in Oostende, de stad waar ze zeven jaar geleden belandde na een lange periode in Antwerpen. In het warme decor van het cultuurcafé van De Grote Post spraken we haar over de kracht van kunst om het ongeziene zichtbaar te maken. Het werd een openhartig gesprek over nabijheid, vertrouwen en waarom fotografie voor haar altijd begint bij menselijkheid.

Sociale fotografie draait bij Linx+ om verbinding. Wat betekent dat voor jou in je werk met mensen in kwetsbaarheid?

“Verbinding betekent alles. Er moet vertrouwen zijn, zodat ik dicht genoeg bij iemand kan komen en die zich laat fotograferen. Zonder verbinding kan ik niet werken.Ik vind het ook belangrijk dat foto’s gezien worden binnen een grotere context. Mensen zitten vaak vast in hun eigen wereld en kijken daardoor niet echt meer naar elkaar. Het mooie aan fotografie is dat je een moment kan bevriezen en mensen een beeld kan tonen dat ze anders nooit zouden zien.”

“Als een beeld je raakt, gebeurt er iets. De tijd staat even stil bij iets uniek. Je kan je laten raken op een heel menselijk niveau. Om steeds opnieuw dat gevoel te vangen, blijf ik fotograferen.”

Je werkt zeer dicht bij de mensen die je fotografeert. Wanneer voel jij dat het moment klaar is om vastgelegd te worden?

“Wanneer ze niet meer met mij bezig zijn. Als ze volledig opgaan in het theater, als ik kan verdwijnen. Wanneer ze niet langer bezig zijn met de buitenwereld, maar vanbinnen beginnen te stralen. Dán kan ik fotograferen.”

Wat toont Reis langs mij dat anders onzichtbaar blijft?

“Eigenlijk alles. Het gaat over mensen met een meervoudige beperking die heel moeilijk te verplaatsen zijn en zeer gespecialiseerde zorg nodig hebben. Het zijn mensen die je niet ziet in het straatbeeld en die voor velen onzichtbaar blijven, ook in de cultuursector. Hun mening wordt zelden gevraagd. Wat zij mooi vinden, doet er vaak niet toe.
Ook binnen het theater was dit ongezien. Achter het podium was een enorme ruimte volledig ingericht voor zorg. Het leek alsof het hele zorgcentrum tijdelijk naar het theater was verhuisd. Dat had ik nog nooit gezien. Het raakte me diep.”

“Ik begon voor het eerst ook achter de schermen te fotograferen. Ik wilde de mens tonen achter de muren, laten zien waar ze mee bezig zijn en wat ze kunnen – ook al kunnen ze dat vaak niet onder woorden brengen. Reis langs mij opende een volledig nieuw universum, ook voor mezelf. Dat is de kracht van kunst: het ongeziene zichtbaar maken. Zo vertelde een moeder me hoe ontroerd ze was toen ze haar zwaar autistische zoon voor het eerst los, zonder fixatiepak, op het podium zag staan.”

Hoe beïnvloedt je werk als theatermaakster de manier waarop je fotografeert?

“Zomaar op straat fotograferen voelt voor mij niet juist. Net zoals in theater heb ik een veilige context nodig, een omgeving waarin connectie mogelijk is. Waar je elkaar kan aanvoelen. Ook in fotografie moet er een klik zijn. Zonder die verbinding kan ik niet werken.”

Was er tijdens dit project een moment dat je persoonlijk raakte?

“Ja. Ik zag Bobbejaan op het podium zitten in zijn rolstoel. Hij heeft het syndroom van Down. Hij droeg een cowboyhoed en had zijn gitaar vast. Hij zat daar in alle rust, voor een lege zaal, net voor de voorstelling begon.
Dat moment – de stilte voor de storm, wanneer alles nog moet gebeuren maar al in de lucht hangt – dat was voor mij de essentie. In dat ene beeld zat alles vervat. Daar voelde ik de klik. Dat werd het beginbeeld van de reeks. Op dat moment is Reis langs mij geboren.”

Hoe ga je om met de spanning tussen willen vastleggen en het beschermen van kwetsbaarheid?

“Daar ga ik heel zorgvuldig mee om. Ik werk binnen de GDPR-regels en vraag altijd vooraf toestemming, vaak aan een begeleider of voogd. Sommige beelden heb ik achteraf ook bewust niet getoond, omdat ze te gevoelig aanvoelden. Niet alles wat je kan tonen, moet je ook tonen.”

Wat betekent het voor jou dat je reeks geselecteerd werd voor de GPSF?

“Heel veel. Zeker toen ik zag wie er nog allemaal geselecteerd was. Als autodidact was ik daar best fier op.
Maar ik was vooral blij voor ons theater. Het voelde als een erkenning van ons werk en zorgde voor meer zichtbaarheid. Sociale fotografie is ontzettend belangrijk, omdat ze helpt een groter draagvlak te creëren. Mensen die anders nooit vertegenwoordigd worden, komen zo volwaardig in beeld, in hun kracht.

Wie naar deze beelden kijkt, ziet niet hoe ‘zielig’ mensen zouden zijn, maar wat ze kunnen, hoeveel kleur en betekenis ze meebrengen.”

Wat mogen we de komende jaren nog van jou verwachten op het vlak van theater en fotografie?

(lacht) “Heel veel. Mijn hoofd zit altijd vol ideeën. Gelukkig heb ik een gezin, anders zou ik constant onderweg zijn. In theater werk ik momenteel aan de voorstelling Geen oude vrouwtjes, samen met Chris Lomme. Het is een strijd tegen de stereotypen rond ouder worden. We spelen onder meer in gemeenschapscentra en woonzorgcentra, want ook daar worden mensen te vaak vergeten.”

“Daarnaast schrijf ik aan een monoloog over een jonge man die opgenomen is geweest in de psychiatrie.
Op fotografisch vlak is het idee nog rauw, maar ik denk eraan om de verhalen te fotograferen van mensen die bij ons meespelen. En ik speel ook met het idee om een documentaire te maken over mijn familiegeschiedenis.”

Dank je wel voor het warme gesprek, Marit, en veel succes met al die bijzondere projecten die nog komen.

Tot slot

Met Reis langs mij toont Marit Stocker hoe nabijheid en respect hand in hand kunnen gaan met beeldende kracht. Haar werk nodigt uit om trager te kijken, aandachtiger te voelen en ruimte te maken voor stemmen die te vaak ongehoord blijven. Precies daar, in die stille momenten van verbinding, ontstaat sociale fotografie op haar sterkst.