Linx+

Zo een film die niet louter een spiegel is van de werkelijkheid, maar tevens een hamer die die werkelijkheid mee vorm geeft, zoals Brecht dat zo mooi zei? Kijk dan verder.

U vindt hieronder een groeiend aantal beschrijvingen van films over de vakbeweging - ter inspiratie voor een bezoek aan de bib, videotheek of als cadeau(tip).

Ådalen 31

Ådalen 31 uit 1969 is een Zweedse film van Bo Widerberg, die tevens het script schreef. De Engelstalige film vertelt het verhaal van de stakers van een papierfabriek in het dorpje Ådalen in 1931. De langdurige staking over salarisverlaging wordt wreed gebroken door het leger dat op 14 mei het vuur opent op de stakers. De film is in de Verenigde Staten uitgebracht onder de titel Adalen Riots

Battleship Potemkin

Deze film van de legendarische Russische regisseur Sergei Eisenstein uit ‘25 heeft lang een marginaal bestaan geleid doordat het in Engeland verboden werd wegens “subversief”, in de VS minimaal in roulatie is gebracht en elders maar een klein publiek bereikte. Desondanks is het één van de beroemdste films uit de geschiedenis geworden. De stomme film handelt over de opstand in het tsaristische Rusland van 1905 vanaf de panterkruiser Potemkim, die gehoor vindt in de rest van het land.

Billy Elliot

Billy Elliot is de jongste zoon van een mijnwerker in het Engeland van de jaren ’80. Zijn vader wil graag dat hij gaat boksen, maar als hij toevallig een blik werpt in een dansklasje is hij verloren. Deze Engelse film uit 2000 vertelt het verhaal van de volwassenwording van de jongen met als achtergrond de mijnstaking van 1984-1985, die Engeland voorgoed zou veranderen.

Blue Collar

Blue Collar (’78) handelt over corrupte vakbonden in de auto-industrie in de Verenigde Staten en het harde leven van arbeiders in Detroit; drie mannen, waaronder Harvey Keitel, zitten financieel aan de grond en besluiten de kluis van de vakbond te kraken. Veel geld vinden ze niet, maar wel zaken die het daglicht niet kunnen zien. Het verhaal is fictie, maar het kan niemand die de Amerikaanse vakbeweging een beetje kent ontgaan dat de inspiratie niet ver gezocht hoefde te worden.

Bread & Roses

Bread & Roses van de Engelse regisseur Ken Loach spelt zich af in de Verenigde Staten. Gebasseerd op de Justice for Janitors campagne van de dienstenvakbond SEIU vertelt de film het verhaal van (il)legale arbeiders uit Midden-Amerika in Los Angeles. De relatie van de Mexicaanse zussen Maya en Rosa die als schoonmaaksters werken, komt onder druk te staan door de komst van de anarchistische en energieke Sam, die vastbesloten is de arbeidsters te organiseren.

Business as Usual

Een Engelse film uit ‘87 die de vakbeweging in een positief daglicht stelt – een uitzondering! De film gaat over Babs, een vrouwelijke chef die ontslagen wordt nadat ze de seksuele intimidatie van één van haar collega’s door een hogere baas heeft aangeklaagd. Het verhaal is gebaseerd waargebeurde feiten in Liverpool in 1983 toen Audrey White ontslagen werd bij Lady at Lord John. De rol van Babs wordt gespeeld door Glenda Jackson, die later minister en parlementslid voor Labour is geworden.

F.I.S.T.

Een film over de vakbeweging met Sylvester Stallone! Sterker nog, hij heeft meegeschreven aan het script. F.I.S.T. uit ‘78 handelt over de Federation of Inter-State Truckers en de corruptie en het geweld van de leiding. De film laat de werkomstandigheden van de truckers en lossers en laders zien voordat ze georganiseerd waren in vakbonden, de strijd die het kostte om zich te organiseren en de gevolgen van corruptie in de vakbeweging. De film is onterecht maar weinig bekend bij het grote publiek.

Gung Ho

Altijd al benieuwd geweest wat de achtergrond is van managementtechnieken als kwaliteitscontrole en polyvalentie? Kijk naar Gung Ho. Deze Amerikaanse film uit 1986 van Ron Howard vertelt het verhaal van een Amerikaanse autofabriek die wordt overgenomen door Japanners. De ontslagen arbeiders krijgen hun baan terug, maar verder blijft niets hetzelfde. Deze Hollywood-film met Michael Keaton is niet subtiel, maar wel erg eighties.

Hoffa

Hoffa (‘92) gaat over de beroemde en beruchte voorzitter van de Amerikaanse truckersvakbond, de Teamsters. De door Danny de Vito geregisseerde film heeft veel kritiek gekregen omdat het beeld van Hoffa te positief zou zijn. Desondanks is de film interessant; het charismatische van Hoffa komt goed uit de verf. Hoffa, die in de gevangenis heeft gezeten voor onder andere fraude en in ‘75 plotsklaps verdween, wordt gespeeld door Jack Nicholson. Het script komt van David Mamet bekend van F.I.S.T.

I Compagni

I Compagni, wellicht is de film beter bekend onder haar Engelstalige title ‘The organizer’, handelt over uitgebuitte textielarbeiders in Turijn (Italië) rond het begin van de 20e eeuw. Marcello Mastroianni speelt professor die de arbeiders te hulp schiet. Ondanks het wat voorspelbare verhaal is de film een absolute aanrader door de rijke karakters, de humor en de intelligente manier waarop er met de moeilijkheden van het (zelf-)organiseren van arbeiders wordt omgegaan.

I’m All Right Jack

‘I’m All Right Jack’ uit 1959 is eigenlijk een anti-vakbonsfilm, maar zo geestig dat hij hoog op de lijstjes van favoriete film staat bij veel vakbondsmilitanten. De satirische comedy met Peter Sellers vertelt het verhaal van vakbondsdelegee Fred Kite en de fabriek Missiles Ltd. waar hij werkt in de jaren ‘50 in Engeland.

Man of Iron

Deze Poolse film, 'Czlowiek z zelaza’ uit 1981 vertelt het verhaal van een aan lager wal geraakte journalist die de opdracht krijgt om de activiteiten van de charismatische vakbondleider Maciek Tomzyk onder de loep te nemen. Naarmate hij meer leert over de achtergrond en motivatie van de stakende havenarbeider, hoe meer zijn eigen vergeten idealen boven komen en in conflict komt met z’n geweten én de partij. De regisseur Andrezj Wajda heeft ook archiefbeelden, posters, interviews e.d. gebruikt.

Matewan

‘Matewan’ (’87) van John Sayles is het op ware gebeurtenissen gebasseerde verhaal over een mijnwerkersstaking in West-Virginia (VS) in de jaren ’20, en de vorming van een vakbond die daar op volgde. De getroebleerde relatie tussen zwarte en witte arbeiders neemt een belangrijke plaats in. Joe Kenehan, een organiser, vat de wereld als volgt samen: “There ain’t but two sides of this world. Them that work and them that don’t. You work; they don’t. That’s all you got to know about the enemy."

Norma Rae

Norma Rae, gespeeld door Sally Field, is een 31 jaar oude textiel arbeidster in het zuiden van de VS. Haar man is dood, ze leeft in een klein huisje met kinderen én ouders en kan nauwelijks het hoofd boven water houden. Dan verschijnt Reuben Warshovksy op het toneel, een vakbondsorganiser en blijft niets meer hetzelfde. Sally Field kreeg een Oscar voor haar rol. De film uit '78 is losjes gebaseerd op Chrystal Lee Jordan die na 5 jaar vechten haar baan terugkreeg bij de J. P. Stevens Company.

On The Waterfront

‘On the waterfront’ (54) met Marlon Brando als de New Yorkse havenarbeider Terry Malloy gaat over corruptie in de New Yorkse havenvakbond, en de strijd van één man hier tegen. Centrale vraag is of Malloy moet meewerken met de autoriteiten in de strijd tegen corruptie - en in één moeite door de groeiende arbeidersbeweging - of niet. De film wordt gezien als 'goedmaker' van de regisseur, die net als de scriptschrijver en een hoofdrolspeler, heeft meegewerkt met McCarthy's communistenjacht.

Salth of the Earth

‘Salt of the Earth’ ('53) is de enige film die verboden is geweest in VS tijdens de Koude Oorlog. De film zoemt in op het leven in een mijnwerkersdorpje en de strijd tegen allerlei vormen van ongelijkheid. Paul Jarico is de producent en Herbert Biberman de regisseur -beide waren 'blacklisted' wegens communistische sympathieën. De mijnwerkersvakbond heeft de film gecoproduceerd. De film behoort tot het publieke domein en kan gratis worden gedownload: www.archive.org/details/salt_of_the_earth

Silkwood

Silkwood uit '83 is gebaseerd op waar gebeurde feiten. Zoals meer films over de vakbeweging is het een gezondsheid- en veiligheidsissue dat een passief vakbondslid omturned tot een assertieve militant: Karen Silkwood is werkzaam als laborante in een fabriek die radioactief plutonium verwerkt. Haar argwaan over de veiligheidsrisico’s wordt steeds groter. Wanneer ze besluit om de zaak te onderzoeken en daarna in verzet gaat, neemt haar leven dramatische wendingen. Met Meryl Streep en Cher.

Strike

Strike uit 1924 is net als ‘Battleship Potemkin’ van de Russische regisseur Eisenstein. Ondanks dat het een stille zwart-wit film is, is het een indrukwekkend relaas over het neerslaan van een staking in 1912 door de tsaristische autoriteiten. De film was het debuut van Eisenstein en in opdracht van de Bolsjewieken gemaakt. Voordat hij films maakten, was Eisenstein actief in het theater, maar vond al snel dat film een veel effectiever medium was om een boodschap over te brengen.

The Ballad Of Joe Hill

Joe Hill is bekend door de film over z'n leven, maar onvergetelijk gemaakt door Joan Baez' 'I Dreamed I saw Joe Hill Tonight' op Woodstock in '69. De film, geregiseerd door de Zweed Widerberg, gaat over leven en werk van Joe Hill, een Zweedse migrant, liedjesschrijver en vakbondsactivist in de VS. Als lid van de IWW(Wobblies) reisde Hill het land door, harde politieke satire en geëngageerde songs schrijvend. Z’n leven eindigt abrupt als hij na een kort en slordig proces wordt geëxecuteerd.

The Grapes Of Wrath

‘The Grapes of Wrath’ is een verfilming van John Steinbecks gelijknamige roman door John Ford uit '40. Henry Fonda speelt de zoon van een rondtrekkend gezin op zoek naar werk in het Californië van na de crisis van de jaren ’30. Net als duizenden anderen trekt het gezin van landbouwer naar fruitteler. De harde concurrentie en het gebrek aan organisatie speelt de arbeiders parten; er wordt gevochten, mensen gaan dood, mensen organiseren zich ook.

The Killing Floor

The Killing Floor uit 1985 vertelt het verhaal van een arme Afro-Amerikaan uit het zuiden van de VS die naar het noorden trekt om werk te zoeken. Frank Custer komt terecht in de vleesindustrie, en wel op de ‘killing floor’ – daar waar de beesten worden geslacht. Hij raakt betrokken bij de vakbeweging in Chicago en zet zich in om een inter-raciale vakbond op te zetten, maar ondervind veel tegenwerking van zijn Afro-Amerikaanse collega’s. De rassenrellen in Chicago in '19 spelen op de achtergrond.

The navigators

“British Rail isn’t our problem, but The Navigators is”, zei een vakbondman van de Britse RMT ooit op een bijeenkomst. ‘The Navigators’ (2001) vertelt het bij vlagen hilarische en dramatische verhaal van gevolgen van de privatisering van de Britse spoorwegen voor het personeel. Ken Loach, de Britse regisseur die bekent staat om zijn geëngageerde films, voert een groepje onderhoudslui uit South Yorkshire op die machteloos staan tegenover de eisen die hun nieuwe bazen van de ene